Bushe Inkondo ya Mupashi ne Mubili Ilacitika Shani? Ukubwelela ku fyabamo ↑
Icikomo cimo icashiishibikwa sana mu Cebo cakwa Lesa ni pa lwa nkondo pakati ka Mubili no Mupashi, iyo ilipo pa mabuula yonse aya Baibolo kabili ilingile ukubapo bwino bwino mu mweo obe na kabili. Iyi nkondo kuti yacitika pa kati ka bantu umo umo, imitundu, ifyalo kabili, icacindama sana, muli iwe wine. Mu Baibolo, umubili cipilibula fyonse ifyaba mu mubili wa cifyalilwa. Ni mibele yenu iya kale, iyabula umupashi iyo iyafilwa ukwishiba Lesa. Ifyakumwenako ifi: ukufwaya kwafiita, ukuitutumusha, ubufi, ukuibika pa ntanshi ya bambi, nafimbi.
Nga twatungululwa na Mupashi wakwa Lesa / Umupashi wa Mushilo, tulabika amano kuli fyonse ififuma kuli Lesa, Yesu, Umupashi wa Mushilo na Baibolo. Apa e po ukutemwa kwesu kuli Lesa kukula. Ukulundapo tukamona ukuti ukutemwa kwa cine cine kulakula ku bantu abatushinguluka.
Ilingi line ifyo tucita ifya cifyalilwa filafuma ku mubili. Ilyo Umupashi wakwa Kristu ukala muli iwe Wene alashininkisha 'imibele yobe iya kale iyabipa'. Tulekabila uluse lwa kwa Lesa pa kuti tucimbe ukufwaya kwesu ukwa ku mubili. Tufwile ukucimfya pa kulomba Lesa ukuti aipaye imibele yesu iya kale.
Baibolo ili ne fya kumwenako ifisuma nga nshi ifya fyo ici cicitika.
Kaini na Abele (na Seti) Ukubwelela ku fyabamo ↑
Ifikomo fyacindama: Ukutendeka 4:1-8; Abena Roma 3:23; Ukutendeka 4:25
“Adamu akumene no mukashi wakwe Efa, nao aimita elyo apaapa umwana ishina lyakwe ni Kaini. Efa epakusosa ati, "Ku bwafwilisho bwakwa Yawe nimpokelela umwana umwaume." Panuma Efa afyele umwana umwaume Abeli, munyina kwa Kaini. Abeli aleteka ifitekwa, Kaini ena ali mulimi. Mu kuya kwa nshiku, Kaini aletele ifisabo fya mwibala lyakwe ngo mutuulo kuli Yawe. Lelo Abeli ena aletele ifyamafuta ya mabeli ya fitekwa fyakwe atuula kuli Yawe. Yawe asekelele muli Abeli no mutuulo wakwe, lelo tasekelele muli Kaini no mutuulo wakwe. Kanshi Kaini epakufulwa nganshi, aponya ne cinso. Elyo Yawe epakweba Kaini ati, "Cinshi ufulilwe? Cinshi icinso cobe ciponene? Bushe nga wacita icilungeme tekuti upokelelwe? Nomba nga taucitile icilungeme, ninshi ububi nabukulalilila pa mwinshi obe, bulefwaya iwe, lelo ufwile ukubucimfya." Elyo Kaini aebele munyina Abeli ati, "Natuleya mu mpanga." Ilyo bacili mu mpanga, Kaini afukukila munyina amwipaya.”
Mu lyashi ili, Kaini aiminina ukwikala mu mubili. Moneni ukuti Kaini afyelwe pa ntanshi ya Abele uo aimininako ukwikala ku mupashi. Mu lyashi, Lesa apaala Seti te Kaini.
Mu Ukutendeka 4:3 , Kaini aletele ilambo lya fintu aletontonkanya ukuti fyali bwino kabili ifya kusekesha, ifyali ifisabo ne fya kulya. Uyu e muntu wa kubalilapo ukuleta ilambo kuli Shikulu kabili alibombele nga nshi pa lwa ifi fya kulya. Lelo, Lesa talombapo ilambo ilyapangwa ku minwe yesu, nga fintu bonse twafilwa ukufika ku bukata bwakwa Lesa:
“Abantu bonse balibifya kuli Lesa, kabili balafilwa no kufika ku bucindami Lesa abapekanishisha.”
Mu Ukutendeka 4:4, Abele ali muntu wa bubili uwaletele ilambo kuli Shikulu kabili calisansamwishe Shikulu, pantu aletele umusango umo wine uwa lambo uo Lesa apeele kuli Adamu na Efa panuma ya lubembu mu mpanga ukupitila mu kutwala ifisabo ifyakanishiwa: Lesa aipeye inama nga cakuti abapangile (inkanda) iya kufimbapo (G:21). Kaini na o alipeele ilambo mu nshila imo ine kabili abuulile umwana umo uwa kubalilapo uwa mpanga yakwe ku kupeela umulopa kuli Yawe. Yesu mu kupelako acitile ilambo lya kulekelesha pa kutuula umulopa wakwe umwine uwapwililika pa cimuti pa mulandu wenu na pa mulandu wandi. Muli iyi nshila, Abele aimininako ubumi bwa ku mupashi, nga ukulanga ku ntanshi ku lambo lya mulopa ilya kwa Yesu Kristu ilyo imwe na ine tulekabila nga nshi. Apo Kaini alebomba nga nshi pa kuti alebomba ifi fya kulya kabili Lesa tasumine ifyo alefwaya, ali no bukali kuli munyina. Ulupato e cishinte ca kwipaya, eico mu kupelako Kaini aipaile Abele – Umubili aipaile Umupashi. Lelo Lesa alikwata inshila shakwe isha kusungusha kabili abika Abele mu cifulo ca kwa Seti:
“Adamu akumene no mukashi wakwe nakabili, elyo Efa apaapa umwana umwaume amwinika ne shina lya Seti nokutila, "Lesa nampeelelapo umwana umwaume umbi pali Abeli uo Kaini aipeye."”
Seti atungulula ubumi bwa ku mupashi pamo pene kabili ali cilangililo ca kwa Kristu. Ukusonta ku ntanshi ku kubuuka kwa kwa Yesu Kristu, uushacitilepo icabipa, eico kuti acimfya imfwa.
Nga taukwete inkondo pakati ka Mupashi no Mubili mu mweo obe, kuti pambi wafwaya ukufwailisha mu Baibolo no kusanga ifyo Icebo cakwa Lesa cilanda pa lubembu no kulapila icine cine no kufulumuka ukufuma ku bubifi bobe!
Ishimaeli na isaki Ukubwelela ku fyabamo ↑
Ifikomo fyacindama: Ukutendeka 16:1-16; Ukutendeka 21:9-11; Mateo 16:24
“Nomba Abramu takweteko mwana ku mukashi wakwe Sarai. Lelo Sarai alikwete umukashana umusha ishina lyakwe ni Haga umwina Egupto. Kanshi Sarai aebele Abramu ati, "Mona, Yawe alintana ubufyashi, kanshi kabiye usendame no musha wandi umukashana, nalimo kuti amfyalilako abana." Abramu nao asuminisha ifyalandile Sarai. Panuma Abramu aikala imyaka ikumi limo (10) mu Kenani, elyo Sarai abuulile umusha wakwe umukashana Haga umwina Egupto, amupeela na kuli wiba Abramu pakuti abe umukashi wakwe. Abramu epakusendama na Haga nao aba na pabukulu. Ilyo Haga amwene ukuti ali pabukulu, ayamba ukusuula nakulu. Elyo Sarai aebele Abramu ati, "Iyi misuula Haga ankwatile ibe pali iwe. Nine nakupeele uyu musha wandi umukashana, lelo apo amwene ukuti ali pabukulu nansuula. Yawe engapingula pakati ka iwe na ine." Abramu epakweba Sarai ati, "Umusha obe ali mu minwe yobe, umucitile conse ico ulemona ukuti nacilungama." Kanshi Sarai epakulacusha Haga, elyo Haga nao amufulumuka. Malaika wakwa Yawe asangile Haga mu matololo mupepi na kamfukumfuku akabelele mu mbali ya musebo walolele ku Shuri. Malaika epakusosa ati, "Haga we musha wakwa Sarai, ni kwi wafuma kabili uleya kwi?" Haga amwasuka ati, "Ndefulumuka kuli mama Sarai." Elyo Malaika wakwa Yawe amweba ati, "Bwelelamo kuli nokokulu, ulemupetamina." Malaika alundapo ukumweba ati, "Nkasandulula nganshi aba mu lupwa lobe, takwakabe wakubapenda ku bwingi." Kabili malaika wakwa Yawe amweba nokuti, "Nomba uli pabukulu, ukapaapa umwana umwaume. Elyo ukamwinike ne shina lya Ishimaeli, pantu Yawe naumfwa ukulilishika kobe. Umwana obe akaba nga punda wa mpanga. Ukuboko kwakwe kukalwisha umuntu onse, nao ukuboko kwa muntu onse kukamulwisha. Akekala umulwani kuli bamunyina bonse." Elyo Haga ainika Yawe uwalandile nankwe ishina ati, "Niwe Lesa uumona ine," pantu atile, "Nimona Lesa uumona." Kanshi eico bainikila icishima icabela pakati ka Kadeshi na Beredi abati Bere Lai Roi, emukutila "Icishima ca Wabumi uumona ine." Kanshi Haga asukile afyalila Abramu umwana umwaume, nao Abramu ainika umwana Haga afyele ishina lya Ishimaeli. Abramu ali ne myaka amakumi cine konse konse na mutanda (86) ilyo Haga amufyalile Ishimaeli.”
Kuli ili lyashi, Ismaele aiminina umubili. Moneni ukuti afyelwe pa ntanshi ya kwa Isaki, uuleimininako umupashi. Lesa apaala Isaki no bufyashi bwa kubalilapo, kabili Ismaele tapaalwa mu nshila imo ine.
Abrahamu apeelwe ilaya lya kwa Lesa ilya kuti akakwata abana abengi nga fintu umusenga wa ku lulamba lwa bemba uli. Lelo pa nshita imo pa kuba umukote apingwilepo ukuti ni nshita ya kufyala umwana no mubomfi wakwe uwa ku Egupti Hagari. Ismael afyelwe ukufuma muli ubu bucibusa bwa ku mubili kabili pa myaka 13 ali mwana fye umo mu ng’anda. Takuli imilimo ya ku mupashi balilembeshiwe muli iyo myaka.
Pa numa ya myaka 12, ubupungwe na maka ya kwa Abrahamu na Sarai fyabwelelemo kabili Sarai afyele umwana umwaume uwe shina lya Isaki. Ukutula pali ilya nshita ukuya ku ntanshi ukukansana ukukalamba kwaleingila mu ng’anda, icalengele ukuti mu kupelako batumine Ismael na nyina:
“Lelo Sara amwene ukuti umwana wakwa Haga umwina Egupto uo afyele kuli Abrahamu, alayangala pamo na Isaki, elyo Sara aeba Abrahamu ati, "Tamfya uyu mwanakashi umusha pamo no mwana wakwe, pantu uyu mwana wa musha tekuti akapokeko ifyuma ukasha pamo no mwana wandi Isaki." Ifi fyasosele Sara fyacushishe Abrahamu, pantu mwana Haga nao wine ali mwana wakwe.”
Uku kukansana kuli no kucetekelwa ilyo mwaba Umwina Kristu. Mukamona bwangu ukuti mulingile ukuipaya ukufwaya kwenu ukwa ku mubili cila bushiku. Ici eco Yesu apilibwile ilyo atile:
“Elyo Yesu aebele abasambi bakwe ati, "Umuntu nga alefwaya ukulankonka, aleikaanya umwine, alesenda no musalaba wakwe, elyo alenkonka.”
Isaki apyene amapaalo ya ku mupashi, lintu Ismaele tapyane, kanshi natukonke umupashi mu cifulo ca mubili!
Ukufuma muli Isaki e mwafumine aba mu lupwa lwa kwa Israele, icalengele ukuti kube ukufyalwa kwa kwa Yesu Kristu.
Esau na Yakobo Ukubwelela ku fyabamo ↑
Ifikomo fyacindama: Ukutendeka 25:19-34; Malaki 1:2-3; Abalevi 24:20
“Kanshi ubu e butantiko bwa lupwa lwakwa Isaki mwana Abrahamu. Wishi wakwa Isaki ni Abrahamu. Isaki ali ne myaka amakumi yane (40) ilyo aupile Rebeka. Wishi wakwa Rebeka ali ni Betueli umwina Aramu mu Padani Aramu. Ndume yakwa Rebeka ali ni Labani umwina Aramu. Isaki alepepelako umukashi wakwe kuli Yawe, pantu Rebeka ali ni ?umba. Yawe alyumfwile ipepo lyakwe, na Rebeka umukashi wakwe epakuba pabukulu. Lelo ilyo abana bacili mwifumo balakusana. Elyo Rebeka asosa ati, "Nga cinshi calancitikila ifi?" Kanshi Rebeka epakuya kukumfwa ifyo Yawe alesosapo. Yawe nao amweba ati, "Mwifumo lyobe muli imishobo ibili. Ukafyala abantu babili abakapusana. Umo akakwata amaka ukucila umubiye. Umukalamba eukatumika umwaice." Ilyo inshita yafikile iyakupaapa, mwifumo lyakwa Rebeka mwali bampundu abaume beka beka. Uwabalilepo ukufyalwa, ali uwakashika na mapipi umubili onse kwati ni nsalu ya mafufu. Kanshi epakumwinika ishina lya Esau. Panuma munyina nao afyalwa, ekete ku citende cakwa Esau. Kanshi nao bamwinika ishina lya Yakobo. Isaki ali ne myaka amakumi mutanda (60) ilyo Rebeka afyele aba bampundu. Ilyo aba bana bakulile, Esau aishile ba umubamfi uwine wine uwa nama, umuntu uwakusabantafye mu mpanga. Yakobo wena ali umuntu uwapetama, atemenwe ukwikala pa mushi. Isaki, uwalefwaya inama sha mpanga atemenwe Esau. Lelo Rebeka atemenwe Yakobo. Ubushiku bumo Yakobo aleipika ifyakulya, Esau nao afuma mu mpanga ali ne nsala nganshi. Esau aebele Yakobo ati, "Endesha, mpeelako ndye ifyo fyakulya ifyakashika, pantu insala yansuma nganshi." (Eico Esau bamwinikile ne shina lya Edomu.) Yakobo amwasuka ati, "Pakubala nshitisha insambu sha bubeli bobe." Esau amweba ati, "Mona ine ndi pakufwa, nga kanshi insambu sha bubeli shikamombela nshi?" Yakobo amweba ati, "Pakubala lapa kuli ine." Esau alapa na kuli Yakobo, ashitisha ne nsambu sha bubeli bwakwe kuli Yakobo. Elyo Yakobo amupeelako umukate no muto we landa. Esau alya umukate anwa no muto we landa, elyo aima alaya noko aleya. Kanshi efyo Esau asuulile insambu sha bubeli bwakwe.”
Mu lyashi ili, Esau aimininako umubili. Moneni ukuti afyelwe pa ntanshi ya Yakobo, uuleimininako umupashi. Umubili uletontonkanya fye pa lwa kufwaya kwa uko ukwa musango yo, uko kwalangishiwa kuli Esau ukushitisha ubu bufyashi, icintu icakulisha nga fintu ubunonshi ubukulu kuti bwapupuka kuli Esau nga te kuti abushitishe kuli munyina.
Ukulundapo, Lesa alaile Rebeka, nyina wakwa Esau na Yakobo, ukuti Esau ali no kubombela Yakobo, icilanga ukuti umupashi obe ulingile ukucimfya ukufwaya kobe ukwa ku mubili.
Muli Malaki 1:2-3 tulebelenga ukuti Lesa alitemenwe Yakobo kabili alipatile Esau:
“Yawe alesosa ati, "Ala ine nalimutemwa imwe mwe bena Israeli. Nomba imwe mulanjipusha amuti, 'Nga watutemwa shani?'" Nao Yawe asosa ati, "Bushe Esau taali munyina Yakobo? Nomba ine nalitemwapo Yakobo, lelo Esau ena nalimupata. Icalo ca mpili icakwa Esau ine naliconaula, nalicisangula ukuba icalo umwakuti muleikalafye bamumbwe."”
Mu lyashi lya kwa Esau na Yakobo tumona icilangililo icaumfwika ica kuti umubili no mupashi fyonse fibili kuti fyamoneka mu mweo wa muntu. Nangu cakuti Yakobo kuti acetekela icipangano ico Lesa apeele kuli nyina pa lwa Esau ukumubombela, atontonkenye ukubika insambu mu minwe yakwe umwine kabili apingwilepo ukubepa wishi Isaki nga ukumulenga ukusumina ukuti Isaki alepaala Esau ukucila Yakobo. Ici mu kupelako calengele ukuti abe no bulanda ubukulu mu bumi bwakwe: pa myaka 20 aikele ukutali na bafyashi bakwe na banyinakulu Labani, uuleimininako Satana muli ici calo.
Tuli ne cipande pali ili lyashi ilya musango wa kusendwaUkwikala mu mubili kutwala ku busha no kucula ukwafulisha!
Adamu na Yesu Ukubwelela ku fyabamo ↑
Ifikomo fyacindama: 1 Abena Korinti 15:45-47; Ukutendeka 2:17; Ukutendeka 5:5; 1 Abena Korinti 15:48-50
Nangu ca kuti Adamu e shikulu wesu uwa kubalilapo, Baibolo ilasokolola bwino ukuti Yesu e Adamu wa bubili, eico Adamu afyelwe pa ntanshi ya Yesu:
“Pantu calembwa ukuti, "Lesa abumbile umuntu wapakubala Adamu, umuntu uwabumi." Lelo Adamu wa pakulekelesha, wena mupashi uupeela umweo. Lelo icibalilapo ukwisa te mubili wamupashi, mubili wabumuntu, elyo panuma umubili wamupashi. Adamu wapakubala afumine kwiloba, wena wa pano calo. Lelo Adamu wacibili wena afumine ku mulu.”
Adamu alubembu kabili ulubembu lwatwala ku mfwa:
“lelo umuti wakwishiba ifisuma ne fibi, wena wikalyako, pantu ubushiku ukalyakofye ninshi ukafwa."”
Ici tacaseseme fye lelo calicitike icine cine:
“Imyaka yonse pamo Adamu aikele umumi yali imyanda pabula na makumi yatatu (930), elyo afwa.”
Yesu tacitile ulubembu nakalya, ali no kucula imfwa iyabipa ku mubili kabili abuushiwe mu mubili wakwe upya uwabuuka. Kuti twapyana fye ifya ku mulu pa kwikala muli kabili pamo no Mupashi wakwa Lesa: 1 Abena Korinti asosa ukuti:
“Abantu bonse aba pano calo babafye nga Adamu uo Lesa abumbile kwiloba. Aba ku mulu nabo baba nga Yesu uwafumine ku mulu. Filya twaba ne cata cakwa Adamu uo Lesa abumbile kwiloba, efyo tukaba ne cata cakwa Yesu uwafumine ku mulu. Bamunyinane, ico ndemweba nici cakuti iyi mibili yesu iya munofu no mulopa, yena tayakapyane Bufumu bwakwa Lesa. Pantu icintu icibola tekuti cikume ku cintu icishibola.”
Umubili Wenu no Mupashi Wenu Ukubwelela ku fyabamo ↑
Ifikomo fyacindama: Mateo 5:5; Mateo 5:9
Twamwene ukuti umuntu onse afwile intanshi ukufyalwa mu mubili ilyo tatulafyalwa ku mupashi. Ukufyalwa ku mupashi cimo cine no kufyalwa cipya cipya. Kabili twamwene ukuti umupashi ukalwisha ukufwaya kwenu ukwa ku mubili kabili ukucila, nangu fye ni shani fintu tufwile ukuba no mupashi ukuteka umubili. Nga mulefwaya ukwishiba ifya kufyalwa cipya cipya, moneni ili ibuula: Uko Kuti Wafyalwa Cipya Cipya
Kabili, nangu ca kuti ifya kumwenako fyacilapo ukusekesha kuti fyapeelwa, nomba tuli no kumfwikisha kwa ku mupashi ukwalinga ukwa kubomfya aya masambililo ku mweo wesu uwa pa lwesu. Bonse twafyalwa nga bantu ba ku mubili muli ici calo, lelo pa kuti tukwate ubufyashi bwa ku mupashi, tufwile ukufyalwa cipya cipya, nelyo ukufyalwa ukufuma mu mulu. Ukufika ku nshita itwala kuli uku kufyalwa cipya cipya, takwaba inkondo pa kati ka ifi fibili. Lelo lintu fye umupashi wafyalwa mu mweo wesu uwa pa lwesu, ukulwisha kulatendeka ukulwisha ukufwaya kwa mubili.
Mucituntulu, ici tacikala fye mu mupaka wa mweo wesu, lelo ifyo tucita filakuma abantu abatushinguluka elyo na bambi. Eico inkondo pa kati ka mubili no mupashi na yo ilecitika pa fifulo fyonse ifya bantu. Calicindama nga nshi ifyo tucita ku calo icatushinguluka, nga fintu tufwile ukuba abafuuka kabili aba mutende:
“Balishuka abamutembo, pantu bakapokelapo icalo.”
“Balishuka abalenga icumfwano, pantu Lesa akabeta abana bakwe.”
Twingaba fye abantu ba ku mupashi nga cakuti cila bushiku tulekumanya Yesu no kukutika ku mashiwi yakwe ukupitila muli Mupashi wa Mushilo.